Yüzyıllardır romantiklerle realistler atışıp dururlar, e haklı


yıllar sonra mezokozmgünlüklerine girip yukardaki gibi bir taslakla karşılaşıp, bu yazıya devam etme isteğine engel olamıyor insan tabii ki. Yukardaki girişi ben mi yaptım ece mi yaptı bilinmez ama devam etmek bana kısmetmiş. Hadi o zaman baştan saralım...

Yüzyıllardır romantiklerle realistler atışıp dururlar, e haklı olan kim, haksız olan kim bu konuda kesin yargılara varamayız en nihayetinde. Zaten bu kısır tartışmalar felsefenin de tam göbeğinde konuşlanmışlardır. Realizm vs romantizm, deneycilik vs usçuluk, şuculuk vs buculuk...

Tamam konu bu değildi, biz mezokozmseverlere hitap ediyoruz ve bu şuurdan çıkmamak lazım. Aslında mezokozm defterini kapatalı biraz oldu, makalemiz 16 Mayıs 2012'de basıldı ve bir devir kapandı diyebiliriz. Fakat mezokozm sonrası hayatlarımıza baktığımızda aslında realizm, romantizm kavramlarını nasıl hayatlarımıza işlediğini görebiliriz. Birimiz bakanlıkta sistemin içinden bütün acımasız gerçeklerle varolan mücadelesini sürdürürken, diğeri en romantik şekilde bütün dünyadaki tatlısuları kurtarmanın hayaliyle tezine devam ediyor.

Ve hayat biraz acımasız sanki, özellikle doğa araştırmacıları için. En nihayetinde pratikte pek çok uygulaması olabilecek ve olması gereken bir bilim olmasına rağmen, yaptıklarımız bilim için bilim kapsamından çıkamayacak gibi gözüküyor. Bundan sonra da tabii insanda ne motivasyon ne merak, hiçbir şey kalmıyor... 

Aklın yolu birdir

Bu güzel deyişimize katılmamak mümkün değil. Ama şöyle bir düzeltme yapılabilir, aklın vardığı son "bir" olabilir lakin kullandığı yolların farklı olması da mümkündür. Nerden mi buraya geldik? Uzun bir süreden sonra kalbimiz tekrar mezokozm için atmaya başladı ve öyleyse neden mezokozm günlüklerine 3-5 şey yazmıyorum diye düşündüm. Bir de ne göreyim, Ece was here !!

Planlarımız çok açık, temmuz sonunda sayımlarımız bitecek, Bolu'dur, arazidir, Güney Afrika'dır, ağustosumuzu da maksimum düzeyde etkinlikte geçirerek eylül başı tezimizi teslim edeceğiz. Biz ki bir günde mezokozm yeri tespit edip, çerçeveleri ve mezokozmları kurup, bitkileri, balıkları atıp ilk örnekleri alabilen bir neslin torunlarıyız, hiç şüpheniz olmasın!

Hani bazen de düşünmüyor değilim, Thomascıgım Morecugum kadar olmasa da bir nevi ütopya mıdır bütün bu planlar ama sonra da Yankee'lerin şu güzel sözü geliyor aklıma 'It's not a rocket science'. Her şey imkan dahilinde !

O yüzden mezokozm kardeşliği için umut var, bizi izleyiniz, tabii Gollumn değilseniz...

tuba

Mezokozm maceramiz sona yaklasirken...

Saka saka, daha yeni basliyoruz! Dikkatleri tekrar uzerimize cekmek icin attim o carpici basligi :)

Uzun ve mesakkatli (o ne yazdi!) ornekleme doneminden sonra, daha dogrusu orneklemeler bitmeden kutsal topraklara gitmistim. Veee bahar geldi; "mezokozm kardesligi"ne kaldigimiz yerden devam ediyoruz...

Labda analizlere tekrar basladik bu hafta (ben burada degilken Tuba yapiyordu gerci). En hafif tabiriyle "dalginlik"ta sinir tanimayinca butun gun ayakta kalmak kacinilmaz oluyor. Sabahlar olmasin aman! Bir de birbirimizin "hata"larindan (en hafif tabiriyle elbette) ders almamak var ki, bunun en hafif tabiri "salaklik" olmali! Misal, alkalinite olcumu icin titrasyonu - it's a kind of magic :) - yanlislikla suzulmus orneklerle yaptigim icin dun gece gereksiz yere iki saat fazladan ff soludum labda. Yazimin amacini gunah cikarmaya cevirmeden once bu tatsiz mevzuya son verelim ve gelecek planlarimizdan bahsedelim dilerseniz...

Onumuzdeki hafta da gectigimiz 3-4 gun oldugu gibi spectro ile fazlasiyla muhatap olacagiz. Spectro'dan bahsetmisken vazgecilmez partnerinden bahsetmemek olmaz. Windows 95 isletim sistemi ile takdirimizi kazaniyor kendisi. Akabinde "oto"analizore el atacagiz. Ah o alet bi calissa...

Sonra da asil senlikli islere gelecek sira: sayimlar! Sozun kisasi, bizi izlemeye devam edin. Mezokozm geri dondu! :)

ece

Hedefimiz Eymir, ileri !!!

Arsivlere bakiyorum da mezokozm seruvenimiz 24 Nisan 2009`a kadar uzaniyor. Bunca zaman icinde naptik, halkimizla paylasalim...

24 Nisan 2009--- Istikamet Mogan Golu, yine yanimda hangi bedevi bilmiyorum (Ece bu ayrintiyi atlamis), fellik fellik bir elimizde gps bir elimizde derinlik olcer, bilinmeze dogru kosuyoruz...

15 Mayis 2009--- Yine Mogan golu. Bu sefer kalabalik bir ekip var. Kimler yok ki... Basta Meryem Hodja, Idil, Eti, Merve, Gizem, Ece ve bendeniz. Ayrica yoldan gecen bilimum butun uzakdogu, yakindogu ve vahsibati dovus sporlarina hakim turkiye, balkan, avrupa ve dunya sampiyonluklari bulunan vatandas Sertac. Ayrica bizim Mogan`a gelisimizi, gole bocek engelleyici fiskirtarak kutlamak isteyen ock ya da belediye mensubu abiler... Biz bir yandan mezokozm cercevelerini kurmaya calisirken, meryem hodja, idil ve eti hala bulunamayan yer belirleme calismalarina acilmislardi. Bugunku planimiz cok acikti Ece`yle. Mezokozm cervelerini kuracaktik, belirlenen yerlere atacaktik, icine de hoop naylon, pprc boru (biz 10`luk aldik ama 20`lik alinmasini tavsiye ediyoruz gelecek mezokozmseverlere) ve Odtu yapi isleri destekli insaat demirlerimizden (piyasanin en pahali kablo baglarini ve "duck tape"leri unutmayalim) kendi ellerimizle urettigimiz silindirleri ativerecektik. Ayni zamanda hazir gitmisken bir de ornek aliverirdik, elimize mi yapisirdi sanki ?

Sonuc ne olmustu? Yerler belirlendi ve ancak mezokozm aluminyum cercevelerini kurabilmistik. Zaten ODTU SAT da ancak ertesi gun gelebilecekti. Ertesi gun cok heyecanli olcakti. Biz Mogan`da hummali bir calisma icerisindeyken Arda da bize bir adet damperli kamyon ve minubus ayarlamisti.

Aksam laba geldik. Lab cok kalabalik. Neler olcak, nasil stratejiler belirlemeliyiz vesaire. Mogan`i da ilacliyorlarmis hay Allah. Ece bakiyor ordan, Eymir`de yapalim,Eymir de yapalim diye fisildiyor. Sonra arkadan bir soru geliyor Idil`den duygularimiza tercuman olan, hocam Eymir`de mi yapsak ? Meryem hodja da dusunuyor olabilir mi acaba , fosfor da yuksek ama; ama Mogan`i da ilacliyorlar. Himm... Ben bi balikci kardeslerimize danisayim en iyisi... Mete, Mithat, Yalcin abi... Sonucta artik yeni bir hedefimiz var; Hedefimiz Eymir ileri......

16 Mayis 2009--- Bugun yapacak cok is var. Saat 6 bucukta herkes okulda. Esyalar kamyona yukleniyor. ODTU SAT ekibi spor merkezinden aliniyor. Once Eymir`e gidiliyor. Esyalar ve ekibin bir kismi birakiliyor. Ece ve Erkan Mogan`a gidip deney duzeneklerini ordan Eymir`e getiriyorlar. Biz de napiyoruz? Hemen noktalari belirlemememiz lazim. Cunku Eymir konusunda bir mezokozm arastirmamiz olmamisti. Bugun is gercekten cok. Yer bulunacak, duzenekler hazirlanacak ve tabii ki ilk ornek :p

Noktalar belirleniyor. Sagolsun yanciz Mete yardimci oluyor bu konuda. Cerceveleri atiyoruz. Sonra SAT komando duzenek noktalarindaki bitkileri teker teker sokuyor, mezokozmlari yerlestiriyor. Fakat zamanimiz ancak 2 noktadaki(bu da eder 16 mezokozm) cercevelerinin kurulmasina yetiyor. Hay Allah biz ne zaman ornek alabilecegiz Ece ?

devami senden gelsin hadi ...

ya disindasindir mezokozmun ya da icinde

Sagolsun Ece yazislara bayilir. Gordugunuz gibi yoklugumdan faydalanip yine yazmis dosemis. Yazsin tabii, herkesin icini dokmeye ihtiyaci var; onun olmasin da kimin olsun. Dun itibariyle butun baliklari Hakk`in rahmetine ulasti. Ama hepimizin bildigi bir gercek var ki: " Her canli olumu tadacaktir". Yine de bazi insanlar daha bir duygusal oluyor. Bir pit yapista tuz torbalarini dokuveriyorlar etrafa. Cunku 'mezokozm' gonul isidir !

Duydum ki bazi okurlarimiz acep bu 'mezokozm' ne diye dusunup duruyorlarmis. Haklilar tabii, biraz mubalaga, biraz husnu talil, biraz tesbih derken mezokozm u ozunden uzaklastirmis olabiliriz ama sunu biliniz ki o sadece "mezokozm" degil o bir orta dunya !!! Simdi bazi dunyalar vardir icinde insan olmaz, bazi insanlar vardir dunyalar onlarindir. Iste, mezokozm dedigimiz tam bu ikisinin ortasindadir. Ne icindedir cemberin, ne de disinda; yani tam ustunde. Oyle bir dunya tasavvur edin ki butun canlilar orada yasamayi arzulasin; oyle bir dunya ki hem golun icinde, hem de disinda; oyle bir dunya ki hem baliksiz hem balikli; oyle bir dunya ki hem 30 balikli hem hic baliksiz, oyle bir dunya ki hem kontrollu hem de hepten kontrolsuz...

Mezokozm ipini koparanlarin dunyasidir kisaca, oraya ulasmak buyuk bir mucadelenin sonucudur. Mezokozma ulasmanin cesitli yollari vardir mesela: Su alti taarruz "mezokozmcuklari" dibe tami tamina "30 santim" sokmaya calisirken firsattan istifade mezokozma girilebilir. Atilan bitkilerin uzerinde fi tarihinde sizi yumurtlayan bir balik ana varsa gelmeniz muhtemeldir. Ya da naylon delikler icinden gecerek ustun bi basari oykusune sahip olmus olabilirsiniz. Bunun disinda bir kurbaga gibi cevik ve bir yilan gibi kivraksaniz yine sizi durdurabilecek pek bir sey yoktur.

Bazi seyler basta garip gelebilir. Lakin biz 21. yuzyil insaniyiz, neleri gorduk; neleri sindirdik. Elbet bir gun gelecek ; nice nesiller de mezokozm sevgisini ozumseyecek ve "mezokozm" kurmak icin gerekli olan kudreti damarlarindaki asil kanda bulacaktir !!!


tuba

fish knows everything

Kizgin gunes tarafindan carpilmama karsin, bugun cocuklar gibi sendim! Elimde bir kucuk su sisesi ve icinde mini mini baliklarla eve geldim. Artik benim evim onlarin evi, yani pratikte buyuyup fanusa sigmayacaklari icin dogal ortamlarina geri verilene veyahut da ruhunu teslim edene (duygusal olmaya gerek yok, olup copu boylayana) kadar...

Diyeceksiniz ki, golde zaten surekli bunlarin olusuyle dirisiyle hasir nesir olan ben miyim? Hayir, gayet de benim. O halde ne diye eve getiriyorsun? Basta niyetim bu degildi aslinda. Anlatayim.

Iki-uc hafta once, balikli olmamasi gereken mezokozmlarda her gidisimizde artan sayida ve buyuklukte balik yavrulari gozlemlemeye basladik. Pazar gunu, olagan gol ziyaretlerimizden birinde, ben yine merakima yenik dustum ve cikardigimiz yavrularin hangi ture ait oldugunu ogrenme istegiyle yanip tutusarak 1-2 tane numune almak istedim. Tabi kepceleri mezokozma salladikca tut babam tut, cikan baliklarin ardi arkasi kesilmiyor. Benim bu deneye dair son umutlarim da geometrik olarak azalmaktaydi bu arada. Neyse, ben deyim 20, siz deyin 30 tane "balikcik"i aldim yarim litrelik su siseme. Cok kizgindim, ve bir o kadar da umutsuz...

Golden ciktiktan sonra elimdeki pet siseye bakip bakip icimden kufrediyorum. Kocaman gol dururken ne isiniz var lan, g.t kadar mezokozma giriyorsunuz? Disarda cok guzel bir hayat sizi bekliyor diyoruz, icerde kalmak icin bu israr niye? Bir yandan da bu hayvanciklarin nerden gelmis olabilecegine dair olasiliklar icimi kemiriyor: Attigimiz bitkilerin uzerinde balik yumurtasi mi vardi? Yoksa mezokozmlarda yirtik mi var? Neea, "yan ciz" bir kizginlik aninda gelip mezokozmlari manipule mi etmis?! O kizginlikla siseyi cilginca sallayarak, yavrulara ilk lodos firtinasi deneyimlerini yasatiyorum. Garip bir haz esliginde, siritan agzimdan su sozler dokuluyor: Siz misiniz lan arazime izinsiz giren, benimle dans edilmeyecegini gostericem size *nihahahahhh* ...

Laba gelince, aptallasmis baliklari genis bir kaba almam tavsiye edildi. Dondurma kabina alinca birden gozume sevimli gorunmeye basladi keratalar. Oldurmeye de kiyamadim. Iyi, dedim, kendi kendilerine olene kadar yasamalarina izin vereyim bari. Sonra... Sonra bu sabah araziye gitmeden bir goz attim, dun hakkin rahmetine kavusanlar ortaligi biraz kokutmaya baslamis ama digerlerinin keyfi yerinde. Golden taze su getirdim, aksam sularini degistirdim. Lab ahalisini rahatsiz etmemek icin oluleri lavaboya iade edip kalan saglari kaptim getirdim eve. Ortaokul yillarimda besledigim lepisteslerden kalma fanusa aldim rahat etsinler diye. Alan genisleyince fildir fildir gezinmeye basladilar. Alg ve daphnia'larla paylastiklari mikrokozmlarinda keyifleri yerinde gorunuyor simdilik. Yarin golden bolca Dapnia getirip onlara bir ziyafet cekecegim.

Yanlis saymadiysam 20 tane balik yavrusu var artik evimde. Bir kisminin susak, bir kisminin da gumus oldugunu iddia ediyorum. Eger boy atacak kadar uzun yasarlarsa, tahminlerimde yanilip yanilmadigimi hep beraber gorecegiz. Kadife hala favorim olsa da, saka maka sevmeye basladim keratalari. Buyuk asklar nefretle baslar hesabi... :)

ece - balik ciftlikleriyle ilgilenen (tuba, kendimizi boyle nitelendirince kiziyordun ama gordugun gibi su anda en onemli isimiz bu oldu hehehehh)

faideli bilgiler

Bugun ne ilginc bir gundur ki, hem gol havasi almadik, hem de aksam uzeri oldukca erken sayilabilecek bir saatte kendimizi labdan disari atmistik. Tabii bunun acisi yarin cikacak ya neyse, simdi bunu dusunup keyfimizi kacirmayalim.

Faideli bir bilgi veresim geldi, bu sebeple rahatsizlik veriyorum gece gece. Sebeb-i labdan erken kacisimizi aciklamak isterim. Sanmayin ki Clara(1)'larin Eymir donusu hemen suzulup kafayi bulmalari gerekiyor. Filtreleri nizami sekilde katlayip (2) tuplere yerlestirdikten sonra buzluga atmaniz, gecenin geri kalani icin baska planlar yapabilmenize olanak verir. Ancaaak, unutmayin ki bugun yapilmayan her is yarin icin yapilmasi gereken fazladan bir is demektir. Kaytarmadan once iyi dusunun: "gercekten" bunu yapmali miyim? Bu sorunun yanitini verirken en onemli etken, gecenin ilerleyen saatlerinde ne yapmayi planladiginiz DEGIL, spektro(3)'yla ne zaman hasir nesir olmayi planladiginizdir. Bizim deneyde spektroya maruz kalmasi gereken 27(ornek)*3(replika/ornek) adet, yani toplamda 81 tupumuz oldugu icin bir hayli zaman aliyor mesela. Bu yuzden dun naptik? Filtreleri dolaba attik. Bugun naptik? Tupleri oda sicakliginda bir sure beklettikten sonra Clara'larla bir guzel demlendik. Sayilari cok ama neyse ki 10 ml etanol ile kafayi buluyorlar. Onlari serin bir ortamda demlenmeye birakip ben yine kosarak (hazir Cigdem de gelmisken) uzaklastim. Yarin uzun bir gun olacak...

Bu bilgiyi size Arda vermez (4), bu kiyagimi unutmayin. Anca Meryem Hoca'dan bu bilgiyi koparabilirsiniz, o da iyi gunundeyse ve gecenin 4'lerine kadar kakara kikiri labda bu islerle ugrastiginizi kuslar kendisine iletmisse ve o da halinize acimissa... Kuslar dedigim, muhtemelen kresin oralarda bir agaci kendine mesken tutmus ishak kusu olup, biz labda calisirken kah oter (aman ne hos bir otustur o), kah susar ve uyur. Ama ben hala alisamadim, sesini kestigi zaman basina birsey geldi saniyorum, endiseleniyorum bir an.

Bir baska faideli bilgi ile devam edelim. Golde yipranan (bkz. foto) ellere ne yapmali? Bastan soyleyeyim, elleriniz Tuba'ninkiler kadar hassassa isiniz zor, ama imkansiz degil. Paraniz coksa ve azcik da "tam bir tuketici"yseniz, hemen Norvec formullu bir el kremi (5) satin alip gunde en az iki kez ellere tatbik ediyorsunuz. Diger cozum secenekleri icin elleri limonla ovabilir, annenizin vazelin kutusuna dadanabilir, veyahut da sabah programlarinda verilen envai cesit tarifi uygulayabilirsiniz. Ellerdeki lugol (6) lekeleri icin calismalarimiz suruyor. Su an en mantiklisi az su (bahaneyle, sudakiayakizim.org) ve sabunla elleri sik sik yikamak. Sacmalamayin, kezzap neyin cozum olmaz, bilakis cozum gerektiren baska isler acar basiniza.

Faideli bilgilere bir yenisi ekleniyor: SS (7) icin suzdugunuz filtreleri etuv(8)'e koyup ooylece arkanizi donup gitmeyin. Yoksa ertesi gun geldiginizde yeniden calistirilmis, ya da calismasi yarida kesilmis bir etuvle karsilasabilirsiniz. Lab ahalisini bilgilendirici bir not yazip etuvun kapagina yapistirin, "efenim biz etuve SS koyduk, saat su an x, saat x+12'de icerdekileri tahliye edecegiz. imza: mezokozm kardesligi" seklinde. Sonra "vay efendim, niye filtrelerimizi bidi bidi..." diye soylenmeyin. Notu yazdiginiz halde karmasa olursa da lab ahalisinin iyi niyetinden kaynaklanmaktadir, gereksiz yere ortami germeyin, akilli olun. Bu noktada yine bir faideli bilgi vermek istiyorum. Kulaklarinizi dort acin, hayatiniz boyunca lazim olacak size. "Sevelim, sevilelim. Dunya kimseye kalmaz." (Yunus Emre, circa 1200)

Aklimda bir dolu faideli bilgi ve oneri var ama uyumaya da zaman kalsin diyerek bunlari bir sonraki yazima erteliyorum. En iyi yaptigim sey de bu zaten, ertelemek.

ece


(1) Jargona alismaniz zaman alabilir, ancak umudunuzu yitirmeyin. Hepsini bir anda ogrenmek bunyelere agir gelebileceginden, ara ara boyle metin aralarina sikistirarak sizi yabanci sozcuklerle tanistirmayi dusunuyorum. Clara=chl-a'ya yazarin verdigi isim; bir nevi teshis sanati. Ortaokul yahut lise biyoloji derslerini animsayin; bitkiler, fotosentez, klorofil pigmenti, felan filan. Yeterli olmustur zannimca. Olmadiysa google'layin, bir tikla dunya ellerinizin altinda!

(2) Nizami katlama sekli "standard methods"da anlatilmamaktadir, bu nedenle gorece bir kavramdir. Misal, bana gore nizami sekil ice dogru katlamadir. Bu yuzden de artik filtre katlama ve tuplere koyma gorevi bana verilmemektedir. Bu, ayri bir yazinin konusu olabilecek tartismali bir mevzu oldugundan, kafanizda bir soru isareti birakarak burada bir uc nokta koymayi uygun buluyorum...

(3) Spektro=spektrofotometre. Chl-a'dan tutun da, fosfata kadar bircok analizde kullanilan, farkli dalga boylarinda "absorbance" olcen, sahane bir alet. Bizdekini TUBITAK hibe etmis, eksik olmasinlar...

(4) Yeri gelmisken bir guzellik daha yapayim, Arda'nin size vermeyecegi bir bilgi daha vereyim: Eymir periyodik orneklemesi icin Mete'nin hantal kayigina mecbur degilsiniz. Evet, yanlis duymadiniz! Eger bozuk degilse Opti'nin motorunu kullanarak hem zamandan kazanirsiniz, hem de na bu kadar kurekleri cekmekten kurtularak enerjinizi bos yere harcamamis olursunuz. Bu satirlari yazarken, soguk ve ruzgarli bir bahar gunu iskeleye yanasmak icin Tuba'nin 20 dakika kadar ruzgara karsi kurek cekisini gozumun onune getiriyor, yuzumde aci bir gulusle ic cekiyorum. Opti'nin motoru bozuksa yapacak birsey yok tabii, ama emin olun Ece bozmamistir. Aksini iddia edenler yalancidir, "camur at, izi kalsin" politikasiyla kahramanimizi yipratmaya calismaktadir. Benzin mi kopuruyormus? Yok caniiiim!

(5) Reklam yapmak gibi olmasin, guya Norvecli balikcilarin kullandigi Neutrogena markali kremdir bu. Etkili olup olmadigini muhabirimiz Tuba Eymir'den bildiriyor (azz sonraaa).

(6) Pek bilimsel bir yaklasim olmasa da, wikipedia'ya baglanti veriyorum: http://en.wikipedia.org/wiki/Lugol%27s_iodine . Eksisozluk'te ise "biyolojik deneylerde kullanilan, zehir etkisinden oturu, vucutla temasi sakincali olan iyot icerikli solusyon/cozelti/boyasi" (olmayanaergi, 2003) tanimi yapilmis. "Zehir etkisi" kismi beni dusunduruyor: mezokozm sana canim feda ama su genc yasimda deger mi?

(7) "Schutzstaffel" ile ilgisi olmayip, yalnizca "suspended solid" anlami tasimaktadir. Meali, "askida kati madde".

(8) Bir nevi firin. Nuve diyen de vardir bu alete. Tipki evindeki firin gibi sicakligini, suresini ayarla, sonra birak isini yapsin. Yalniz bu firinin kapagi cam degil, muhtemelen kek pisirmek icin kullanamama nedenimiz de bu, yani kabarip kabarmadigini goremememiz. Biliyorsunuz, kek piserken kapagi acarsaniz soner, bi b.ka benzemez cok afedersiniz. Elimden bu sekil hicbir is gelmedigini sananlara duyurulur, bilgimle doverim sizi.